راهنمای جامع جاهای دیدنی استانبول؛ سفری به قلب تاریخ دو قاره

استانبول، شهری که نیمی از آن در آسیا و نیمی دیگر در اروپا قرار دارد، ویترینی زنده از شکوه امپراتوری‌های بزرگ تاریخ است. این کلان‌شهر جادویی که در طول تاریخ با نام‌های بیزانتیوم، قسطنطنیه و در نهایت استانبول شناخته شده است، نقطه تلاقی تمدن‌های شرق و غرب محسوب می‌شود. وجود بناهای باستانی خیره‌کننده در کنار آب‌های درخشان تنگه زیبای بسفر، این شهر را به یکی از محبوب‌ترین مقاصد گردشگران جهان، به‌ویژه ایرانیان تبدیل کرده است.

تنوع جاهای دیدنی استانبول به قدری زیاد است که از کاخ‌های مجلل عثمانی تا کلیساها و مساجد امپراتوری بیزانس، بازارهای سنتی سرپوشیده و موزه‌های غنی را در بر می‌گیرد. قدم زدن در کوچه‌پس‌کوچه‌های این شهر، به معنای ورق زدن کتاب تاریخ است. اگر قصد سفر به این کلان‌شهر رویایی را دارید، بهتر است پیش از سفر برنامه‌ریزی دقیقی برای بازدید از جاهای دیدنی استانبول داشته باشید. همچنین پیشنهاد می‌شود برای تعامل بهتر با اهالی شهر و درک عمیق‌تر از فرهنگ آن‌ها، نگاهی به مقاله آموزش زبان ترکی استانبولی بیندازید تا لذت سفرتان دوچندان شود.

۱. بازار بزرگ استانبول (Grand Bazaar)؛ هزارتوی تجارت و هنر

بازار بزرگ یا همان کاپالی چارشی (Kapalıçarşı)، یکی از بزرگترین، قدیمی‌ترین و جذاب‌ترین بازارهای سرپوشیده جهان است. این بازار که هسته اولیه آن در سال ۱۴۵۵ میلادی به دستور سلطان محمد فاتح بنا شد، با گذشت قرن‌ها گسترش یافت و امروزه دارای ۶۱ خیابان مسقف و بیش از ۴۰۰۰ حجره است. معماری طاق‌دار و راهروهای پرپیچ‌وخم این بازار، فضایی اسرارآمیز و جذاب برای گردشگران خلق کرده است.

• چه چیزهایی بخریم؟ فرش‌ها و گلیم‌های نفیس دست‌بافت، جواهرات و طلاجات با طراحی‌های عثمانی، ظروف مسی و برنجی، پوشاک چرم باکیفیت، فانوس‌های رنگارنگ شیشه‌ای و صنایع دستی اصیل ترکیه.
• نکته توریستی: این بازار در سال ۲۰۱۴ با جذب بیش از ۹۰ میلیون بازدیدکننده، پربازدیدترین جاذبه جهان شناخته شد. چانه‌زنی (Pazarlık) در این بازار یک رسم معمول است؛ پس در هنگام خرید از مهارت‌های ارتباطی خود استفاده کنید.

۲. بازار ادویه (بازار مصری‌ها)؛ جشنواره‌ای از رنگ و عطر

بازار ادویه استانبول که در زبان ترکی میسیر چارشیسی (Mısır Çarşısı) نامیده می‌شود، بهشتِ رنگ، طعم و عطر است. این بازار به شکل حرف L طراحی شده و در منطقه پرجنب‌وجوش امینونو (Eminönü) و در مجاورت مسجد جدید (Yeni Camii) واقع شده است. بنای این بازار در سال ۱۶۶۰ میلادی و با درآمدهای حاصل از ایالت مصرِ امپراتوری عثمانی ساخته شد، به همین دلیل به آن بازار مصری‌ها نیز می‌گویند.

در این بازار تاریخی می‌توانید مرغوب‌ترین ادویه‌های شرقی و جهانی، زعفران، انواع میوه‌های خشک، آجیل، چای‌های گیاهی خاص (مانند چای سیب و چای انار)، صابون‌های سنتی روغن زیتون، خاویار و شیرینی‌های مشهور ترکی مانند لوکوم (راحت‌الحلقوم) و باقلوا را با بالاترین کیفیت تهیه کنید. بوی قهوه ترک تازه آسیاب‌شده در اطراف این بازار، هوش از سر هر رهگذری می‌برد.

۳. مسجد ایاصوفیه (Hagia Sophia)؛ شاهکار معماری دو آیین

بدون شک، شاخص‌ترین نماد شهر و یکی از مهم‌ترین جاهای دیدنی استانبول، مسجد ایاصوفیه است. این بنای عظیم ابتدا به عنوان یک کلیسای ارتدوکس توسط امپراتور ژوستینین یکم در قرن ششم میلادی (سال ۵۳۷ میلادی) ساخته شد. گنبد عظیم و معلق ایاصوفیه که بر روی چهار لچکی (Pendentive) قرار گرفته، یک انقلاب در تاریخ معماری محسوب می‌شود.

پس از فتح قسطنطنیه توسط عثمانی‌ها در سال ۱۴۵۳، به دستور سلطان محمد فاتح این کلیسای باشکوه به مسجد تبدیل گشت و مناره‌هایی به آن افزوده شد. تزئینات داخلی آن که تلفیقی حیرت‌انگیز از موزاییک‌های طلایی و مسیحی (تصاویر حضرت مریم و عیسی مسیح) و لوح‌های عظیم خطاطی اسلامی (نام‌های الله، محمد و خلفای راشدین) است، هر بیننده‌ای را خیره می‌کند. این بنا امروزه بار دیگر به عنوان مسجد فعالیت می‌کند و بازدید از آن برای عموم امکان‌پذیر است.

۴. کاخ توپکاپی (Topkapi Palace)؛ قلب امپراتوری عثمانی

کاخ توپکاپی به مدت نزدیک به ۴۰۰ سال محل اقامت اصلی سلاطین عثمانی، خانواده‌هایشان و مرکز اداری و سیاسی امپراتوری بوده است. این کاخ که بر روی شبه‌جزیره‌ای تاریخی با چشم‌اندازی به تنگه بسفر، دریای مرمره و شاخ طلایی واقع شده، مجموعه‌ای از حیاط‌های تو در تو، عمارت‌ها، کوشک‌ها و باغ‌های سرسبز است.

این کاخ که اکنون به یک موزه عظیم و غنی تبدیل شده، شامل بخش‌های بسیار جذابی است. حیاط دوم کاخ شامل آشپزخانه‌های سلطنتی است که امروزه کلکسیون بی‌نظیری از ظروف چینی در آن به نمایش درآمده است. از مهم‌ترین بخش‌های موزه می‌توان به حرم‌سرای پر رمز و راز سلطنتی، خزانه‌داری سلطنتی (محل نگهداری جواهرات گران‌بها مانند خنجر توپکاپی و الماس کاسیکچی) و بخش آثار مقدس اسلامی (شامل شمشیرهای پیامبر اسلام، خرقه پیامبر و عصای حضرت موسی) اشاره کرد.

۵. کاخ دولما باغچه (Dolmabahçe Palace)؛ شکوه معماری اروپایی در دل شرق

در قرن نوزدهم میلادی، سلاطین عثمانی تصمیم گرفتند کاخ باستانی توپکاپی را ترک کرده و کاخی مدرن‌تر با استانداردهای اروپایی بنا کنند. نتیجه این تصمیم، ساخت کاخ دولما باغچه در کرانه تنگه بسفر بود. این کاخ نمایانگر تلاش امپراتوری عثمانی برای غربی‌سازی و تجدد است و معماری آن ترکیبی از سبک‌های باروک، روکوکو، نئوکلاسیک و المان‌های سنتی عثمانی است.

دولما باغچه با ۲۸۵ اتاق، ۴۶ سالن، حمام‌های مرمرین و فرش‌های دست‌بافت بی‌نظیر هرکه، اوج تجمل را به نمایش می‌گذارد. بزرگ‌ترین چلچراغ کریستال بوهمیا در جهان (هدیه ملکه ویکتوریا با ۷۵۰ لامپ) در سالن تشریفات این کاخ آویزان است. جالب است بدانید مصطفی کمال آتاتورک، بنیان‌گذار جمهوری ترکیه، آخرین روزهای عمر خود را در این کاخ گذراند و ساعت اتاق او هنوز روی ساعت مرگش (۹:۰۵ صبح) متوقف مانده است.

۶. آب‌انبار باسیلیکا (Yerebatan Sarnıcı)؛ قصر غرق‌شده

یکی از اسرارآمیزترین و متفاوت‌ترین جاهای دیدنی استانبول، در زیر زمین قرار دارد! آب‌انبار باسیلیکا که در زبان ترکی یرباتان سارنیجی (به معنای آب‌انبار فرورفته در زمین) نامیده می‌شود، در قرن ششم میلادی به دستور امپراتور ژوستینین ساخته شد تا آب آشامیدنی کاخ امپراتوری و مناطق اطراف را تامین کند.

این فضای زیرزمینی عظیم با ۳۳۶ ستون مرمری که از معابد باستانی تخریب‌شده آورده شده‌اند، فضایی رازآلود و وهم‌انگیز دارد. نورپردازی ملایم، صدای چکه‌کردن آب و انعکاس ستون‌ها در آب‌های تیره، اتمسفری جادویی خلق می‌کند. دو سر بزرگ از مجسمه مدوسا (هیولای اساطیری یونان) که به صورت وارونه و به پهلو به عنوان پایه ستون در انتهای آب‌انبار قرار داده شده‌اند، از مهم‌ترین جاذبه‌های این مکان هستند.

۷. برج گالاتا (Galata Tower)؛ بام تاریخی شهر

برج استوانه‌ای و سنگی گالاتا، یکی از نمادهای خط آسمان استانبول است. این برج در سال ۱۳۴۸ میلادی توسط مستعمره‌نشینان جنوایی (Genoese) به عنوان یک برج دیدبانی برای دفاع از منطقه گالاتا ساخته شد. در دوران عثمانی از این برج برای دیدبانی آتش‌سوزی‌های شهر استفاده می‌شد.

یکی از داستان‌های جذاب این برج مربوط به «هزارفن احمد چلبی» است که گفته می‌شود در قرن هفدهم با استفاده از بال‌های مصنوعی از فراز این برج به پرواز درآمد و با عبور از تنگه بسفر در بخش آسیایی فرود آمد. امروزه گردشگران می‌توانند با آسانسور به بالای برج بروند و از بالکن ۳۶۰ درجه آن، چشم‌اندازی بی‌نظیر و پانوراما از شاخ طلایی، بسفر و شبه‌جزیره تاریخی استانبول را تماشا کنند.

۸. مسجد سلیمانیه (Süleymaniye Mosque)؛ یادگار باشکوه معمار سنان

مسجد با شکوه سلیمانیه، بر روی یکی از هفت تپه استانبول واقع شده و چشم‌انداز بی‌نظیری به شاخ طلایی و تنگه بسفر دارد. این بنا به دستور مقتدرترین پادشاه عثمانی، سلطان سلیمان قانونی، و توسط نابغه‌ترین معمار تاریخ عثمانی، معمار سنان، ساخته شد.

سلیمانیه تنها یک مسجد نیست، بلکه یک «کُلیه» (Külliye) یا مجتمع جامع شهری است که در گذشته شامل بیمارستان، مدرسه، کتابخانه، حمام، کاروانسرا و آشپزخانه عمومی برای فقرا بوده است. معماری داخلی آن با تناسبات دقیق، آکوستیک بی‌نظیر و نورپردازی طبیعی، حس آرامش عمیقی به انسان می‌بخشد. آرامگاه سلطان سلیمان، همسر قدرتمندش خرم سلطان، و همچنین مقبره متواضعانه خود معمار سنان در محوطه این مسجد قرار دارند.

۹. مسجد سلطان احمد (Blue Mosque)؛ نگین آبی استانبول

مسجد سلطان احمد که در میان گردشگران بین‌المللی به مسجد آبی (Blue Mosque) شهرت یافته، شاهکاری از دوران کلاسیک عثمانی است. این بنا درست در مقابل ایاصوفیه ساخته شد تا شکوه معماری اسلامی را در برابر معماری مسیحی به رخ بکشد. این مسجد تنها مسجد ترکیه بود که در زمان ساخت خود (توسط صدفکار محمد آقا) دارای شش مناره بلند بود.

فضای داخلی مسجد با بیش از ۲۰ هزار قطعه کاشی دست‌ساز سرامیکی ایزنیک به رنگ‌های آبی، فیروزه‌ای و سبز با طرح‌های گل‌دار (مانند لاله و میخک) پوشیده شده است. نور خورشید که از ۲۶۰ پنجره شیشه‌ای رنگی به داخل می‌تابد، انعکاسی رویایی بر روی این کاشی‌های آبی‌رنگ ایجاد می‌کند و دلیل اصلی نام‌گذاری این مسجد به مسجد آبی همین نورپردازی و کاشی‌کاری خیره‌کننده است.

۱۰. موزه باستان‌شناسی استانبول (Istanbul Archaeology Museum)

برای علاقه‌مندان به تاریخ باستان، این موزه یک گنجینه بی‌نظیر و تکرارنشدنی در میان جاهای دیدنی استانبول است. موزه باستان‌شناسی استانبول در واقع مجموعه‌ای از سه موزه (موزه باستان‌شناسی اصلی، موزه شرق باستان و موزه هنر اسلامی/غرفه کاشی‌کاری) است که در نزدیکی کاخ توپکاپی قرار دارد.

این موزه که به همت عثمان حمدی بی (نقاش و باستان‌شناس مشهور ترک) تاسیس شد، شامل بیش از یک میلیون قطعه اثر تاریخی از تمدن‌های مختلف روم، یونان، مصر باستان، آناتولی و بین‌النهرین است. یکی از مشهورترین آثار نگهداری شده در این موزه، تابوت سنگی اسکندر (Alexander Sarcophagus) است که با حکاکی‌های سه‌بعدی و بسیار ظریف از صحنه‌های نبرد و شکار تزئین شده است. همچنین بخش‌هایی از زنجیر عظیمی که بیزانسی‌ها برای بستن دهانه شاخ طلایی استفاده می‌کردند نیز در این مکان نگهداری می‌شود.

۱۱. مسجد رستم پاشا؛ کلکسیون پنهان کاشی‌های ایزنیک

اگرچه مسجد رستم پاشا در مقایسه با مساجد سلطنتی ابعاد کوچک‌تری دارد، اما جواهری پنهان در قلب بازار شلوغ امینونو است. این مسجد نیز توسط معمار سنان برای صدراعظم ثروتمند و مقتدر عثمانی (و داماد سلطان سلیمان)، رستم پاشا ساخته شد.

شاید نمای بیرونی مسجد که بر روی مغازه‌های بازار بنا شده ساده به نظر برسد، اما نمای داخلی آن شما را شگفت‌زده خواهد کرد. تقریباً تمام دیوارها، ستون‌ها و محراب این مسجد با زیباترین، گران‌بها‌ترین و متنوع‌ترین الگوهای کاشی‌های ایزنیک (Iznik) پوشانده شده است. رنگ قرمز گوجه‌ای استفاده شده در این کاشی‌ها، امضای خاص هنرمندان قرن شانزدهم ایزنیک است که در هیچ کجای دیگر با این حجم و تنوع یافت نمی‌شود.

نتیجه‌گیری

جاهای دیدنی استانبول ترکیبی هارمونیک از تاریخ کهن، امپراتوری‌های از دست رفته و مدرنیته پرشتاب امروزی هستند. از مساجد باشکوهی که خط آسمان شهر را تعریف می‌کنند، تا کاخ‌های مجلل و بازارهای پرهیاهو، سفر به این شهر بدون بازدید از این بناهای شگفت‌انگیز کامل نخواهد بود. برای اینکه در این سفر از راهنمایان محلی بی‌نیاز شوید و تجربه‌ای عمیق‌تر از تعامل با فرهنگ ترکیه داشته باشید، پیشنهاد می‌کنیم با استفاده از کتاب‌های خودآموز زبان ترکی، مهارت‌های زبانی خود را تقویت کنید و سفری فراموش‌نشدنی برای خود رقم بزنید.